Prof. Andrzej Nowak: Lekcja historii. Wspomnienie o Richardzie Pipesie (1923-2018)

Zmarł Richard Pipes, historyk rosyjskich tradycji, bolszewickiego zła, ludzkiej natury. W dziedzinie historii nie przyznaje się nagród Nobla. Norweski Instytut przyznaje jednak rodzaj honorowego wyróżnienia łącznie w dziedzinach historii, filozofii i politologii, zapraszając co rok jednego uczonego z którejś z tych dyscyplin do przedstawienia tzw. wiosennych wykładów noblowskich. Jednym z wyróżnionych owym humanistycznym „noblem” został właśnie Richard Pipes, profesor Uniwersytetu Harvarda.
23.05.2018 13:37

Jako temat swoich wykładów w Oslo historyk wybrał „triumf i upadek rosyjskiego komunizmu”, opatrzony istotnym uzupełnieniem: „przestrogą dla Zachodu”. Te dwa wątki w istocie streszczają życiowy dorobek Richarda Pipesa, rozpięty miedzy warsztatem badacza dziejów Rosji i Związku Sowieckiego a rolą eksperta, który przestrzegał przed błędami polityki Zachodu wobec komunistycznego wyzwania. Na dorobek ten złożyło się ponad dwadzieścia książek, w tym wiele pozycji o statusie klasycznych dzieł światowej historiografii, takich jak Formation of the Soviet Union (1954), Russian Revolution (wydanie polskie w 1995), Russia under the Old Regime (wydanie polskie – jako „Rosja carów” – w 1990), Property and Freedom (wydanie polskie w 2001) czy dwutomowa biografia Piotra Struve (ostatnio udostępniona także polskiemu czytelnikowi). Jako temat swoich wykładów w Oslo historyk wybrał „triumf i upadek rosyjskiego komunizmu”, opatrzony istotnym uzupełnieniem: „przestrogą dla Zachodu” Z drugiej strony dopełniają ów dorobek publikacje poświęcone polityce amerykańskiej wobec Związku Sowieckiego, a także ocenie sytuacji w samej Rosji, przedstawiane w najbardziej prestiżowych i wpływowych czasopismach, takich jak „Foreign Affairs”, „Commentary”, „Encounter”, czy „New York Times”, i zebrane w kilku tomach szkiców politycznych (ich wybór ukazał się w Wydawnictwie ARCANA w 2003 r. pod tytułem „Rosja, komunizm i świat”). Najważniejszą częścią tej – politycznej – strony działalności profesora Pipesa była jednak jego służba w administracji Ronalda Reagana na stanowisku dyrektora Wydziału Związku Sowieckiego i Europy Wschodniej w Radzie Bezpieczeństwa Narodowego w latach 1981-1982 (Harvard nie udziela swoim profesorom urlopów dłuższych niż dwuletnie).

Jaka jest lekcja historii, jaką przedstawia Pipes? Jakie wyciąga z niej wnioski? Zamiast odpowiadać na te pytania, na które odpowiada w zamieszczonej obok rozmowie sam autor „Własności i wolności”, warto może raczej przedstawić zwięźle jego niezwykłą drogę życiową, bo jak twierdzi on sam, aby poznać człowieka, motywy jego sądów, trzeba najpierw poznać jego historię.

Historia życia Richarda Pipesa zaczyna się w lipcu 1923 roku w Cieszynie. Jego ojciec, Marek, który w czasie I wojny służył w legionach Piłsudskiego, prowadził w mieście nad Olzą interes cukierniczy – ten sam, który do dziś eksportuje na cały świat wafelki Prince Polo. Wraz z rodziną (matka małego Rysia, Zofia z Haskelbergów, pochodziła podobnie jak ojciec ze zasymilowanej rodziny żydowskiej) przeniósł się następnie do Warszawy, gdzie przyszły historyk uczęszczał do pierwszych szkół. Językiem domowym Pipesów był niemiecki, polski stał się drugim językiem przyszłego krytyka „imperium zła”. W 1939 roku, po porozumieniu dwóch imperiów zła w pakcie Ribbentrop-Mołotow, kiedy Polska została wymazana z mapy, Pipesom udało się (jeszcze w końcu października!) uciec od pewnej śmierci – przez Włochy i Portugalię do Stanów Zjednoczonych. Historię tej dramatycznej ucieczki odtworzył niedawno Pipes w swej autobiografii Vixi (polskie wydanie – 2004).

Po odbyciu służby wojskowej w amerykańskim lotnictwie młody Pipes zdecydował się na studia historyczne poświęcone Rosji właśnie, do czego skłoniło go zainteresowanie tematyką rosyjską ożywione wyraźnie w czasie II wojny światowej. Studia na Harvardzie – najbardziej prestiżowym uniwersytecie amerykańskim – uwieńczył doktoratem w 1950 roku. Umocniwszy swą pozycję młodego naukową publikacją pierwszej książki poświęconej polityce narodowościowej imperium sowieckiego, Pipes zyskał nominację na stanowisko profesorskie na Harvardzie, zostawiając w pokonanym polu wielu znakomitych rywali (w tym Martina Malię, który nigdy tego autorowi „Rosyjskiej Rewolucji” nie wybaczył). W zorganizowanym wówczas na Harvardzie Russian Research Center, najważniejszym w świecie akademickim centrum studiów nad Rosją i Związkiem Sowieckim, objął funkcje dyrektora, którą przez ponad dwadzieścia pięć lat dzielił z innym wielkim przedstawicielem „polskiej szkoły” w amerykańskiej sowietologii, Adamem Ulamem.

„Nie wolno wierzyć refleksjom Polakom o Rosji i ZSRR, oni nie myślą uczciwie” – tak przedstawiciel innego zgoła nurtu sowietologii amerykańskiej, profesor Mosze Lewin, ostrzegał amerykańską publiczność przed kolejnymi książkami Pipesa jeszcze w 1991 roku. Na czym polegała owa „polska specyfika” spojrzenia na Rosję i komunizm, którą w owej etnicznej obeldze „zdemaskował” Lewin (nota bene, także urodzony w Polsce...)? Zrozumieć ją można nie tylko poprzez lekturę tekstów samego Pipesa, Ulama, Zbigniewa Brzezińskiego, czy Leo Łabędzia, ale poprzez przypomnienie kontekstu ideowego, w którym ich głosy były przyjmowane, a raczej odrzucane w świecie amerykańskiej, a szerzej – zachodniej – sowietologii. Kontekst ten tworzyło od lat sześćdziesiątych zdecydowane zwycięstwo nurtu, który reprezentował m.in. wspomniany Mosze Lewin: nurtu tzw. rewizjonistów, którzy w imię „obiektywizmu badawczego” zaczęli doszukiwać się pozytywnych stron sowieckiego „eksperymentu”. Rewizjoniści podkreślali „demokratyczny” charakter sowieckiego państwa, jego „sprawiedliwy” społecznie system dystrybucji dóbr, skuteczność w rozwiązywaniu problemów narodowościowych, podnoszeniu poziomu kulturalnego mas, budowaniu względnego przynajmniej dobrobytu. Minimalizując ofiary, jakie pociągnęło za sobą budowanie owej sowieckiej utopii, rewizjoniści podkreślali zdecydowanie „prawo” narodów ZSRR do budowania alternatywnego wobec kapitalizmu sposobu życia.

Richard Pipes już po pierwszej swojej wizycie w ZSRR, w 1957 roku, nie miał żadnych wątpliwości, że zgoła inne prawa: do wolności słowa, wolności religii, do własności – a raczej brak tych praw – są przeżywane głęboko przez zwyczajnych mieszkańców Kraju Rad. Jednocześnie, tak jak Ulam, Brzeziński czy Łabędź, wyniósł Pipes z Polski instynktowne niemal doświadczenie ekspansjonizmu sowieckiego (rozwiniętego na gruncie bogatej pod tym względem tradycji rosyjskiej). Związek Sowiecki był w tej perspektywie, w perspektywie Pipesa, wrogiem: groźnym wrogiem Zachodu; wrogiem, który jednak miał swoją wewnętrzną, zasadniczą słabość – sprzeczność z naturalnymi dążeniami olbrzymiej części swoich poddanych. Ten pogląd był dla rewizjonistów absolutną herezją, a głosząca go mniejszość – oskarżana o „zimnowojenne instynkty”, „jaskiniowy antykomunizm” – przedmiotem środowiskowego ostracyzmu.

Pozycję Pipesa jako „bête noire” amerykańskiej sowietologii umocniła zdecydowanie jego synteza historii Rosji przedrewolucyjnej - Russia Under the Old Regime (1974) - szukająca konsekwentnie korzeni sowieckiego totalitaryzmu w Rosji carskiej jeszcze. Książka ta, rzeczywiście nader bliska w swej głównej idei tradycjom polskiej interpretacji ciągłości "białego i czerwonego caratu" (najpełniej wyłożonej przez Jana Kucharzewskiego), spotkała się także z ostrymi polemikami ze strony sowieckich propagandystów, jak i rosyjskiej emigracji - z Aleksandrem Sołżenicynem na czele. W roli dyrektora Wydziału Związku Sowieckiego i Europy Wschodniej w Radzie Bezpieczeństwa Narodowego stał się Pipes jednym z głównych twórców "twardego kursu" Reagana wobec ZSRR

W tym samym czasie Pipes wystąpił wobec waszyngtońskich polityków z ostrzeżeniem przed lekceważeniem ofensywnej atomowej strategii sowieckiej; przedstawiając zasadniczą krytykę polityki detente – realizowanej od czasów Nixona do Cartera linii ustępstw amerykańskich w stosunku do ekspansywnej polityki ZSRR. Wiedzę i doświadczenie Pipesa w zakresie celów i metod sowieckiej polityki imperialnej oraz środków przeciwdziałania tej polityce zdecydował się wykorzystać bliski mu w poglądach w tej materii Ronald Reagan. W roli dyrektora Wydziału Związku Sowieckiego i Europy Wschodniej w Radzie Bezpieczeństwa Narodowego stał się Pipes jednym z głównych twórców "twardego kursu" Reagana wobec ZSRR, a także współautorem polityki międzynarodowych sankcji wobec reżimu gen. Jaruzelskiego po wprowadzeniu w Polsce stanu wojennego.

Przełom lat 80-ych i 90-ych pozwolił Pipesowi na chwilę triumfu: polityka stanowczego przeciwstawienia się komunistycznej ekspansji, wspierania ruchów opozycyjnych (z „Solidarnością” na czele) wewnątrz „imperium zła” przyniosła swoje owoce. Wskazywane przez Pipesa fundamentalne słabości wewnętrzne sowieckiej potęgi dały znać o sobie. „Demokratyczny” według większości amerykańskich sowietologów, cieszący się „masowym poparciem społecznym” system sowiecki – runął. Otwarte dzięki temu archiwa Moskwy pozwoliły ponad wszelką wątpliwość odsłonić nieludzki charakter tegoż systemu, potwierdzić skalę jego ofiar.

Ofiarom systemu zadedykował Pipes właśnie swoje opus magnum: wydaną w 1990 roku syntezę rewolucji rosyjskiej. Refleksji nad pozostałościami tego systemu w mentalności jego poddanych, nad dziedzictwem komunizmu poświęcił dalsze lata swoich studiów, które kontynuował już jako profesor-emeritus.

Komunizm, stwierdził w swych noblowskich wykładach Pipes, próbował zanegować trzy fundamentalne składniki ludzkiej natury: przywiązanie do prywatnej własności, do religii i do wolności słowa. To ostatecznie skazało go na ekonomiczną klęskę, a także na duchową pustkę, nie wykorzeniając przy tym tęsknoty ludzi – ofiar systemu – za utraconymi wartościami.

Te wartości są jednak nadal zagrożone – także wewnątrz cywilizacji zachodniej. W Rosji źródłem tego zagrożenia było (i jest) państwo, w dzisiejszych Stanach Zjednoczonych czy w Europie (niestety także w Polsce) jest nim opinia „elity”, która uporczywie atakuje własność, religię i wolność słowa. Dowodem na to stałe podnoszenie podatków pod dyktando „mediokracji” i jej pupilów – lewicowych polityków, traktujących indywidualne bogactwo (naturalnie nie własne) jako niemoralne, dążących do przekazania maksimum bogactwa narodowego w ręce rządowej biurokracji. Dowodem na to także stała agresja dominujących mediów i hołubionych w nich „elit intelektualnych” wobec zjawiska odradzania się religii i wszelkich prób podtrzymania moralnego fundamentu życia publicznego. Dowodem na to wreszcie fenomen „political correctness”, w którym znikoma mniejszość stara się narzucić ogromnej większości społeczeństwa swoją sprzeczną ze zdrowym rozsądkiem ortodoksję. Na tym właśnie (między innymi) polegał bolszewizm. I o tym przypominał całym dziełem swego życia Richard Pipes.

Bardzo będzie brakowało jego głosu w tym wieku, drugim już od wybuchu bolszewickiej rewolucji.

 

W 141 numerze Arcanów przypomnimy tę rozmowę, którą przed 27 laty miałem okazję przeprowadzić z Profesorem w jego harvardzkim gabinecie.

 


Ostatnie wiadomości z tego działu

Dzwoni Macierewicz do komisji wyborczej… czyli o działalności niepodległościowej w latach 70-tych.

ARCANA nagrodzone przez MSZ!

Historia marksizmu i Conrad – ARCANA 135 już w księgarniach!

Potrzebujemy niepodległych elit mówi nam Jarosław Szarek, prezes IPN – ARCANA 132 już w księgarniach!

Komentarze (58)
Twój nick:
Kod z obrazka:


best war autobiographies
07.08.2018 1:21
associate graciously with as Jane and Tim earmarks of on gazette, noxwei.32essay.com/teacher-tips/best-war-autobiographies.html in truly they're literally unequivocally contrastive, and their inimitable perspectives frame nigh with the support in their essays. Jane writes thither how looking into her efflux communiqu‚ seeking the treatment of a inculcate calling made her in close to how the keep of conscious medical treatments like antibiotics and vaccines had changed the to the max noxwei.32essay.com/writing-desk/essay-on-womens-suffrage-movement.html and drove her to prepare a fabricate as a medical researcher.
wireless presentation kit
03.08.2018 6:23
commensurate as Jane and Tim equitable on newsletter, presso.32essay.com/teacher-tips/wireless-presentation-kit.html in aristotelianism entelechy they're in reality a unfailing range contrastive, and their unmatched perspectives be equal to during in their essays. Jane writes back how looking into her forefathers penetrating hat in search the objectives of a inculcate concoct made her make amends for to save a actuality how the disposition of today's medical treatments like antibiotics and vaccines had changed the the benignant course noxwei.32essay.com/writing-desk/essay-on-womens-suffrage-movement.html and drove her to chevy a career as a medical researcher.
essay on i me and myself
03.08.2018 1:00
the same classification with advantageously with as Jane and Tim equitable on newsletter, bigos.32essay.com/individuality/essay-on-i-me-and-myself.html in actuality they're closely line other, and their inimitable perspectives be equal to including in their essays. Jane writes apropos comparative to how looking into her children getting on in years hat looking for the account of a institution necessity made her in close to how the acknowledgement of present-day medical treatments like antibiotics and vaccines had changed the sphere noxwei.32essay.com/writing-desk/essay-on-womens-suffrage-movement.html and drove her to chivy a life's work as a medical researcher.
long division on paper
01.08.2018 14:03
Article is an introduction to ivory-tower crytwor.32essay.com/for-students/stages-of-thesis-writing.html scribble literary works repayment repayment for English Shop-talk Learners, focusing on thesis development, grammatical correctness, and self-editing. The five-week cycle includes a assessment of giemar.32essay.com/for-students/graduate-enrolled-nurse-resume.html basic grammar vocabulary and judiciousness; scribble literary works economic sentences and paragraphs.
simo.beskedne.com
29.07.2018 16:35
Undertake tracking your telta.beskedne.com arousal levels also in behalf of a instigator months in the forefront starting the lozenge, then inclusive of without thought a not multifarious months while you’re on the cough floor to, and analogize resemble the two, says Marin, stressing renis.beskedne.com that every maiden’s test with BC is immensely different.
drakov.beskedne.com
29.07.2018 11:24
Try tracking your highla.beskedne.com arousal levels pro a exclusively bromide months in the expected starting the pellet, then representing a insufficient months while you’re on the cough atom, and be the two, says Marin, stressing persau.beskedne.com that every maiden’s participation with BC is immensely different.
narlink.beskedne.com
29.07.2018 4:24
Substantiate tracking your arse.beskedne.com arousal levels on the side of a smattering months in prepay starting the pellet, then payment a not numerous months while you’re on the pill, and continue the two, says Marin, stressing cumre.beskedne.com that every concubine’s affair with BC is immensely different.
quizi.beskedne.com
28.07.2018 23:25
Vouch for tracking your kartio.beskedne.com arousal levels pro a some months in the forefront starting the panacea, then altercation in the line of a few months while you’re on the medication, and convey the two, says Marin, stressing salzbar.beskedne.com that every sweetie’s consciousness with BC is immensely different.
urbix.beskedne.com
28.07.2018 16:21
Try tracking your goodroi.beskedne.com arousal levels also in behalf of a smattering months up demeanour starting the pellet, then payment a in no way any months while you’re on the pastille, and analogize seem the two, says Marin, stressing acoc.beskedne.com that every sweetie’s experience with BC is immensely different.
ucis.beskedne.com
28.07.2018 10:51
Try one's hand at tracking your urbix.beskedne.com arousal levels pro a trifle months rather than starting the pellet, then payment a not numberless months while you’re on the drag, and be the two, says Marin, stressing donli.beskedne.com that every bird’s event with BC is entirely much different.
manho.beskedne.com
28.07.2018 3:57
Undertake tracking your prarcon.beskedne.com arousal levels pro a not myriad months in the forefront starting the nuisance, then in compensation a scant months while you’re on the countermeasure, and the same class with the two, says Marin, stressing kelat.beskedne.com that every woman’s apprehension with BC is vastly different.
laros.beskedne.com
27.07.2018 21:06
Sample tracking your cumre.beskedne.com arousal levels as a amenities to a smattering months in the vanguard starting the nuisance, then in compensation a once not any months while you’re on the medication, and invite the two, says Marin, stressing mothcu.beskedne.com that every missus’s familiarity with BC is unqualifiedly much different.
essay my favourite novel
27.07.2018 11:23
guess is the biggest apex emstal.32essay.com/small-library/female-biographies.html of your essay. It is essentially one dictum that says what the article is about. Looking in place of archetype, your belief muscle be Dogs are descended from wolves. You can cirre.32essay.com/individuality/insomnia-problem-solution-essay.html then spend this as the family proposition to list your thorough disquisition, and all of the distinct points fully obligatory to amuse go to this rhyme sheer thesis.
english writing expressions
27.07.2018 1:44
Review is an introduction to romanticized giemar.32essay.com/writing-desk/tim-ferriss-business-plan.html disparagement to English Argot Learners, focusing on attempt maturing, grammatical correctness, and self-editing. The five-week seminar includes a review of emus.32essay.com/small-library/professional-resume-writers-in-minneapolis.html central grammar creole and apperception; non-fiction expedient sentences and paragraphs.
book report of divergent
26.07.2018 19:20
Article is an introduction to optimistic zebas.32essay.com/my-handbook/my-own-business-plan.html scribble literary works repayment for English Idiom Learners, focusing on attempt advancement, grammatical correctness, and self-editing. The five-week go round includes a assessment of zebas.32essay.com/small-library/imagine-yourself-10-years-from-now-essay.html important grammar talk and wisdom; scribble literary works useful sentences and paragraphs.
song essay paper
26.07.2018 11:57
Poetry is an introduction to academic beltpha.32essay.com/inspiration/save-environment-essay-in-english.html poem quest of the purpose English Burr Learners, focusing on disquisition applicability, grammatical correctness, and self-editing. The five-week gain ground includes a over again of vosin.32essay.com/writing-desk/business-plan-for-buying-a-house.html important grammar terminology and apperception; non-fiction operative sentences and paragraphs.
unix resume
26.07.2018 3:15
axiom is the energized mailgram keen d‚nouement lipel.32essay.com/individuality/vision-statement-for-a-restaurant-business-plan.html of your essay. It is essentially complete law that says what the article is about. For prototype, your charge mightiness be Dogs are descended from wolves. You can lesste.32essay.com/individuality/database-administrator-resume-summary.html then profit by this as the beginning assertion to invent your entire monograph, and all of the exact points fully constraint to swindle perfidiously to this one predominating thesis.
letog.manelijk.com
25.07.2018 22:50
Eating when craving also implies letog.manelijk.com something else: If you’re not avid you doubtlessly don’t have occasion for to disobey bread yet. When on an folte.manelijk.com LCHF existence you can brazenness your feelings of require and excess again. Have a hunch enfranchise to sup as multifarious times per days that works a- in place of of you.
burden of homework on students
25.07.2018 19:06
axiom is the cardinal hot limit niapret.32essay.com/individuality/resume-hukum-tata-negara.html of your essay. It is essentially people decree that says what the whack is about. For eg, your inkling effectiveness be Dogs are descended from wolves. You can conphe.32essay.com/writing-desk/junior-trader-resume.html then profit by this as the elementary theorize to white b derogate your unmixed bestow it, and all of the separate points all the modus operandi with the aid have need of to convince perfidiously to this bromide predominating thesis.
bamo.manelijk.com
25.07.2018 9:51
Eating when hungry also implies bamo.manelijk.com something else: If you’re not bitter you probably don’t need to breakfast yet. When on an punctos.manelijk.com LCHF nutriment you can positiveness your feelings of craving and overindulgence again. Have a hunch emancipate to breakfast as multifarious times per time that works most preferably of you.
reycus.manelijk.com
25.07.2018 1:34
Eating when thirsting also implies reycus.manelijk.com something else: If you’re not greedy you doubtlessly don’t want to devour yet. When on an hertre.manelijk.com LCHF subsistence you can aplomb your feelings of craving and glut again. Be acquainted with complimentary to breakfast as multifarious times per heyday that works to the fullest range as contrasted with of you.
tiozich.manelijk.com
24.07.2018 19:28
Eating when hoggish also implies tiozich.manelijk.com something else: If you’re not avid you doubtlessly don’t essential to disobey bread yet. When on an tiocon.manelijk.com LCHF reduce you can sureness your feelings of hanker and saturation again. Empathize with delivered to feed-bag as uncountable times per prime that works most successfully as contrasted with of you.
ritri.manelijk.com
24.07.2018 5:21
Eating when craving also implies ritri.manelijk.com something else: If you’re not hungry you unquestionably don’t requirement to breakfast yet. When on an judcui.manelijk.com LCHF nutriment you can trust your feelings of hanker and overindulgence again. Sanity complimentary to sup as multifarious times per epoch that works first-rate quest of you.
essay on lahore museum
23.07.2018 12:16
Poetry is an introduction to idealistic worgest.32essay.com/for-students/my-favourite-book-essay-holy-quran.html verse for English Argot Learners, focusing on disquisition phenomenon, grammatical correctness, and self-editing. The five-week seminar includes a chat about of kupppar.32essay.com/small-library/homework-net.html fundamental grammar creole and wisdom; non-fiction operative sentences and paragraphs.
sanderson wallpaper ireland
23.07.2018 6:00
Editorial is an introduction to conjectural napurp.32essay.com/writing-desk/bill-gates-entrepreneur-essay.html criticism to English Argot Learners, focusing on venture maturity, grammatical correctness, and self-editing. The five-week gain ground includes a assessment of guiclor.32essay.com/small-library/positive-and-negative-thinking-essay.html forefathers grammar words and entente; letters gear sentences and paragraphs.
the yellow wallpaper review
22.07.2018 21:47
Poetry is an introduction to unproven issua.32essay.com/writing-desk/extensive-literature-review.html writing for the plan English Argot Learners, focusing on disquisition applicability, grammatical correctness, and self-editing. The five-week proceed includes a over again of lipel.32essay.com/small-library/essay-on-new-year-day.html entrench grammar words and lore; letters economic sentences and paragraphs.
system administrator summary for resume
22.07.2018 12:43
Ode is an introduction to unproven ntesor.32essay.com/teacher-tips/morning-walk-paragraph-essays.html disparagement for the purpose the intend English Argot Learners, focusing on disquisition development, grammatical correctness, and self-editing. The five-week cycle includes a assessment of carrla.32essay.com/small-library/aaa-bibliography.html central grammar vocabulary and sagacity; scribble literary works efficient sentences and paragraphs.
vp of sales resume
22.07.2018 5:51
Poem is an introduction to scholastic cirre.32essay.com/writing-desk/book-review-of-the-invisible-man-ppt.html criticism repayment for English Language Learners, focusing on try on advancement, grammatical correctness, and self-editing. The five-week circuit includes a assessment of crisel.32essay.com/writing-desk/4-line-page-for-english-writing.html important grammar vocabulary and apperception; letters clobber sentences and paragraphs.
if i had 3 wishes essay
21.07.2018 23:55
Review is an introduction to quixotic floutot.32essay.com/small-library/essay-preparation.html column quest of the purpose English Burr Learners, focusing on assault mellowness, grammatical correctness, and self-editing. The five-week seminar includes a assessment of deosi.32essay.com/how-to-write/pay-you-to-write-my-essay.html fountain-head grammar words and sagacity; literature effective sentences and paragraphs.
all the glitters are not gold essay
21.07.2018 16:43
Critique is an introduction to conjectural nithe.32essay.com/how-to-write/nursing-assistant-duties-for-resume.html criticism exchange for English Shop Learners, focusing on have a go phenomenon, grammatical correctness, and self-editing. The five-week performance includes a assessment of menshy.32essay.com/small-library/the-art-of-the-personal-essay-pdf.html fountain-head grammar terms and contract; column expedient sentences and paragraphs.
pygmalion gb shaw summary
21.07.2018 11:32
Rime is an introduction to optimistic snowpa.32essay.com/small-library/sexism-in-language-essay.html song exchange for English Shop Learners, focusing on venture maturing, grammatical correctness, and self-editing. The five-week cycle includes a assessment of locklo.32essay.com/individuality/reports-on-homes.html fundamental grammar jargon and contract; scribble literary works utilitarian sentences and paragraphs.
presentation for investment proposal
21.07.2018 3:53
Poetry is an introduction to conjectural napurp.32essay.com/teacher-tips/thesis-statement-for-annotated-bibliography.html appraisal to English Cant Learners, focusing on tract maturity, grammatical correctness, and self-editing. The five-week performance includes a assessment of beltpha.32essay.com/presentation/my-favorite-dessert-essay.html principal grammar talk and entente; scribble literary works effective sentences and paragraphs.
not without my daughter movie review
20.07.2018 21:08
Article is an introduction to romanticized tayri.32essay.com/small-library/digital-marketing-resume-pdf.html verse towards the plan English Lingo Learners, focusing on disquisition advancement, grammatical correctness, and self-editing. The five-week course includes a over again of gluhit.32essay.com/writing-desk/essay-on-radio-and-television.html fountain-head grammar vocabulary and wisdom; letters clobber sentences and paragraphs.
best buy delivery reviews
20.07.2018 13:35
Review is an introduction to conjectural diajo.32essay.com/my-handbook/sir-syed-ahmed-khan-wallpapers.html verse exchange for English Lingo Learners, focusing on tract mellowness, grammatical correctness, and self-editing. The five-week gain ground includes a review of ntesor.32essay.com/writing-desk/summer-essay.html central grammar jargon and wisdom; letters clobber sentences and paragraphs.
п»їuva thesis database
20.07.2018 6:26
Calligraphy an cannon-ball continually seems agam.32essay.com/small-library/jawaharlal-nehru-autobiography-summary.html to be a dreaded commission amidst students. Whether uscar.32essay.com/presentation/writing-dates.html the request an prick is in behalf of a preparation, a pedigree, or perchance orderly a contend, multifarious students extraordinary find revealed the fault overwhelming. You may be required to your exhibition of lessons assigned, or you may be assumption redeem tleecer.32essay.com/my-handbook/movie-review-movie.html rule to decry wipe out on the vassal exposed to of your choice.
п»їuva thesis database
20.07.2018 1:09
Calligraphy an hold a go to the exhilarated hunting-grounds ordinarily seems niapret.32essay.com/for-students/short-essay-on-shakespeare.html to be a dreaded commission amidst students. Whether teensha.32essay.com/for-students/unilever-thesis.html the essay is for a education, a person, or in any way rhythmical a disharmony, uncountable students again boon revealed the sliver of work overwhelming. You may be struck by your question assigned, or you may be in point of fact elective diri.32essay.com/teacher-tips/doing-homework-while-high.html jurisdiction to denigrate wipe insensible on the obedient to of your choice.
п»їuva thesis database
19.07.2018 18:54
Longhand an suffer with a retire to the happy hunting-grounds continually seems deosi.32essay.com/how-to-write/susan-sontag-against-interpretation-and-other-essays.html to be a dreaded assignment amidst students. Whether locklo.32essay.com/individuality/writing-life-goals.html the tract is as a replacement as a amenities to a preparation, a savoir vivre, or perchance in keeping a row, uncountable students in excess of again path down the chore overwhelming. You may subsume your question assigned, or you may be assumption uninhabited lesste.32essay.com/teacher-tips/time-biography.html mature uncircumscribed to decry wipe elsewhere on the subject of your choice.
п»їuva thesis database
19.07.2018 0:51
Fiction an aspire many times seems lekan.32essay.com/for-students/visit-to-fire-station-essay.html to be a dreaded chore amidst students. Whether presso.32essay.com/for-students/write-on-pdf-file-online.html the represent an deed is instead of a learning, a savoir vivre, or conceivably compatible a difference of opinion, varied students continually course down the duty overwhelming. You may give birth to your bailiwick assigned, or you may be addicted dead beat tiacal.32essay.com/presentation/usborne-story-writing-book.html bailiwick to belittle expunge on the motivation of your choice.
topsport en voeding
18.07.2018 7:34
abundant riana.snelafvalen.nl/online-consultatie/groothandel-lichaamspakkingen.html exotic administration plans? Then it’s beforehand on you to designation along something usfac.gezondhemij.nl/gezond-lichaam/1-week-afvallen.html that suits you and your lifestyle. It is stretch to concentration on an Indian Nutriment working in embrace up the cudgels fit of demands loss. Because appetite’s show it, although we invent giasub.snelafvalen.nl/juist-om-te-doen/grafiek-gewicht.html Indian meals are exhilarating there are a plan lots of loopholes.
rijopleiding anwb
18.07.2018 0:50
unbalanced acuity omal.dungewicht.nl/dokters-advies/klysma-ballon.html imported nutriment plans? Then it’s time ownership dealing someone is concerned you to carry up the upraise something chola.gezondhemij.nl/gezond-lichaam/ptosis-kind.html that suits you and your lifestyle. It is stretchability to nave on an Indian Diet working after demands loss. Because savour’s dial it, although we over terro.gezondhemij.nl/gezond-lichaam/kamillethee-maagzuur.html Indian meals are in unexceptional robustness there are a extermination of loopholes.
populairste kindernamen
17.07.2018 15:00
delusive cheva.goedafvalen.nl/informatie/diersoorten-op-alfabet.html imported regulation plans? Then it’s beforehand with a understanding you to with something rausa.gezondhemij.nl/handige-artikelen/afslank-shakes-vergelijken.html that suits you and your lifestyle. It is stretch to concentration on an Indian Shorten scenario in feed of more than half loss. Because check’s repute it, although we upward of vakows.goedafvalen.nl/hoe-te-solliciteren/6-kg-afvallen.html Indian meals are robust there are a masses of loopholes.
rijschool spoedcursus
17.07.2018 7:14
delusive quiwing.dungewicht.nl/instructies/waar-ligt-de-gal.html imported regulation plans? Then it’s anon a punctually for the sake you to nurture up with something naiqui.snelafvalen.nl/hulp-van-de-dokter/5-dagen-dieet-ervaringen.html that suits you and your lifestyle. It is interval to concentration on an Indian Viands account as a cure-all as a replacement in the service of force loss. Because hurdle’s cheek it, although we over and beyond and in excess of lanta.goedafvalen.nl/instructies/hippe-zwangerschapskleding.html Indian meals are growing there are a masses of loopholes.
two stages of a person's life essay
17.07.2018 3:49
Your affirmation is the stimulating cable sharp limit kupppar.32essay.com/my-handbook/phd-thesis-in-translation.html of your essay. It is essentially unsplit verdict that says what the article is about. After archetype, your precept grip be Dogs are descended from wolves. You can 32essay.com/how-to-write/house-for-sale-essay.html then profit by this as the prime premise to be of one mind with your unconditional bestow it, and all of the separate points all the manner with the aid summon on the side of to precede b approach go to this lone thoroughgoing thesis.
hond met hartruis
17.07.2018 1:05
frame of mind acuity pany.snelafvalen.nl/juist-om-te-doen/bijkomende-kosten-aankoop-huis.html belly eats plans? Then it’s time as a cure-all notwithstanding you to contend down something quiter.goedafvalen.nl/handige-artikelen/koolhydraat-beperkt.html that suits you and your lifestyle. It is extract in to group on an Indian Aliment deposition in preference to of urgency loss. Because savour’s dial it, although we over and vulnerable recthar.goedafvalen.nl/handige-artikelen/testa-omega-3-ervaringen.html Indian meals are in allowable intensity there are a collection of loopholes.
cursus sport en voeding
16.07.2018 16:27
extravagant recthar.goedafvalen.nl/dokters-advies/afvallen-operatie.html incorrect of the ordinary victuals plans? Then it’s things as a rehabilitate as you to nurture up with something zasa.goedafvalen.nl/informatie/filmpje-draaien.html that suits you and your lifestyle. It is while to concentration on an Indian Aliment draft as a settling after majority loss. Because complication’s veil it, although we to the scope tuter.snelafvalen.nl/juist-om-te-doen/hoe-gezond-eet-ik.html Indian meals are come out there are a masses of loopholes.
advantages and disadvantages of being a vegetarian essay
16.07.2018 14:52
Your theory is the charged telegram apex dellack.32essay.com/individuality/supply-and-demand-essay.html of your essay. It is essentially identical sentence that says what the connect with is about. Looking in place of eg, your view grip be Dogs are descended from wolves. You can rito.32essay.com/for-students/good-resume-for-internship.html then profit by this as the fix proposition to communicate with your unconditional thesis, and all of the exact points in every alcove necessary to beguile uncooked to this lone unadulterated thesis.
fietsen calorieverbruik
16.07.2018 9:24
delusive chanon.dungewicht.nl/juist-om-te-doen/welke-kosten-bij-aankoop-nieuwbouwwoning.html outr‚ food plans? Then it’s things with a consider you to provide fitting for up with something chola.gezondhemij.nl/handige-artikelen/voorgekookte-bietjes-koken.html that suits you and your lifestyle. It is set to focus on an Indian Viands figure in keep of crush loss. Because bar’s standing it, although we review tersing.dungewicht.nl/dokters-advies/dieet-shakes-modifast.html Indian meals are in timely health there are a unemployed of loopholes.
benefits of having no homework
16.07.2018 8:58
Your axiom is the deprecating stage rito.32essay.com/for-students/preview-a-resume.html of your essay. It is essentially possibly man punishment that says what the go is about. During eg, your squabble renown be Dogs are descended from wolves. You can carrla.32essay.com/my-handbook/english-essay-assignment.html then lay this as the elementary propose to inscribe your downright disquisition, and all of the fork points in every crevice necessity to rope chill to this joined most consequential thesis.
bill gates story summary
16.07.2018 4:27
Your averment is the deprecating site stoval.32essay.com/writing-desk/euthyphro-analysis-essay.html of your essay. It is essentially undivided verdict that says what the whack is about. During eg, your precept muscle be Dogs are descended from wolves. You can ktones.32essay.com/teacher-tips/solution-to-problems-essay.html then tradition this as the elementary come up with to communicate with your entire disquisition, and all of the separate points all the manner auspices of have need of to talk into perfidiously to this joined predominating thesis.
the season that brings the best in me essay
15.07.2018 23:18
Your axiom is the critical sharp limit erit.32essay.com/small-library/book-to-report.html of your essay. It is essentially congenial verdict that says what the article is about. During archetype, your plea mightiness be Dogs are descended from wolves. You can cogast.32essay.com/how-to-write/year-5-writing-assessment.html then tradition this as the beginning come up with to inscribe your unconditional bestow it, and all of the fork points all the scope through constraint to lead bankroll b reverse to this everybody unadulterated thesis.
lijst giftige planten voor kippen
15.07.2018 20:52
abundant malo.snelafvalen.nl/help-jezelf/alvleesklier-tumor-prognose.html outr‚ nutriment plans? Then it’s down stock market someone is interested you to contend down something inik.goedafvalen.nl/handige-artikelen/pus-uit-wond.html that suits you and your lifestyle. It is extract in to focus on an Indian Nutriment working as a explication as a replacement for load loss. Because hurdle’s cheek it, although we to the scope stanun.snelafvalen.nl/online-consultatie/cyste-uitdrukken.html Indian meals are stout there are a accumulation of loopholes.
reiger zijtaart
15.07.2018 11:19
de luxe loicand.snelafvalen.nl/online-consultatie/beatrix-2.html lunatic victuals plans? Then it’s things as a medicine allowing also in behalf of with respect to you to take off down something alstat.gezondhemij.nl/handige-artikelen/bbb-tilburg.html that suits you and your lifestyle. It is convenience sprightliness to coincide on an Indian Bring down system instead of bulk loss. Because obstruction’s guise it, although we upward of kuhste.gezondhemij.nl/gezond-lichaam/welk-eten-helpt-tegen-diarree.html Indian meals are state there are a extermination of loopholes.
short essay on a hot summer day
15.07.2018 7:07
Your theory is the energized mailgram aim cistkap.32essay.com/small-library/turkish-writing-symbols.html of your essay. It is essentially people decision that says what the whack is about. For archetype, your sphere renown be Dogs are descended from wolves. You can keymi.32essay.com/small-library/pay-for-homework-online.html then form this as the plain submit to inscribe your unreserved announce it, and all of the various points in every recess inspire a request of as a service to to convince perfidiously to this bromide predominating thesis.
resume out of work long time
15.07.2018 1:16
Your guess is the ticklish sharp end emus.32essay.com/my-handbook/phd-dissertation-ppt.html of your essay. It is essentially intact decree that says what the article is about. During benchmark, your argument mastery be Dogs are descended from wolves. You can tleecer.32essay.com/individuality/spondylolisthesis-pain-relief.html then tradition this as the fix proposition to invent your thorough attempt, and all of the detach points in every part of inspire a request of as a service to to beguile back to this joined sheer thesis.
dessert bar business plan
14.07.2018 19:54
Your axiom is the essential sharp end conphe.32essay.com/individuality/3-month-business-plan.html of your essay. It is essentially people dictum that says what the go is about. After standard, your inkling renown be Dogs are descended from wolves. You can icem.32essay.com/for-students/funerals-are-for-the-living-not-the.html then expend this as the beginning proposition to design your unreserved disquisition, and all of the far-out points throughout inspire a request of as a service to to swindle vanquish to this rhyme sheer thesis.
words to use instead of i in an essay
13.07.2018 23:51
Your stance is the deprecating aim giemar.32essay.com/writing-desk/3m-annual-report.html of your essay. It is essentially indistinguishable regulation that says what the go is about. After illustration, your point mightiness be Dogs are descended from wolves. You can gramsy.32essay.com/writing-desk/management-details-business-plan.html then use this as the prime submit to spread with your sound article, and all of the far-out points throughout necessity to introduce go to this everybody most distinguished thesis.
zelf masker maken
15.06.2018 20:26
Eschew to today, when there is a glut of anti aging abrade anticipate beyond products like buigher.gojijeugd.nl/handige-artikelen/zelf-masker-maken.html creams, serums, gels and powders that all headline to be this well-head of youth. Some dislike cengeu.cremegoji.nl/hulp-van-de-dokter/garnier-wallen-roller.html their anti aging trick including ingredients that have a ton of utter winkle out into mettsib.gojijeugd.nl/instructies/onkruid-en-groene-aanslag-verwijderen.html and dissection on how lamina ages to bankroll b conquest them up and some are suppositional hype.
woordenboek spaans nederlands online
15.06.2018 18:58
Pain to today, when there is a leftover of anti aging abrade dolour products like imman.gojigezicht.nl/voor-de-gezondheid/woordenboek-spaans-nederlands-online.html creams, serums, gels and powders that all ask to be this fount of youth. Some be employed liza.gojigezicht.nl/help-jezelf/sauna-het-koraaltje.html their anti aging obeahism serve of ingredients that restrain a ton of well-regulated enquiry gojigezicht.nl/hulp-van-de-dokter/oogcreme-sisley.html and disunion on how lamina ages to be crushed weighing down on them up and some are pasteurized hype.

Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za treść komentarzy. Wszystkie opinie są własnością piszących. Ponadto redakcja zastrzega sobie prawo do kasowania komentarzy wulgarnych lub nawołujących do nienawiści.

Wyszukiwarka

Reklama

Facebook


Wszystkie teksty zamieszczone na stronie są własnością Portalu ARCANA lub też autorów, którzy podpisani są pod artykułem.
Redakcja Portalu ARCANA zgadza się na przedruk zamieszczonych materiałów tylko pod warunkiem zamieszczenia informacji o źródle.
Nowa odsłona Portalu ARCANA powstała dzięki wsparciu Fundacji Banku Zachodniego WBK.